اظهارنامه قضایی؛ مزایا، معایب و شیوه پاسخ‌گویی

                                                                                                 ثبت کلهر فراتر از یک ثبت


۱ : اظهارنامه قضایی چیست؟ (تحلیل ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی)

بر اساس متن صریح ( ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی )

هر کس می‌تواند قبل از تقدیم دادخواست، حق خود را به وسیله اظهارنامه از دیگری مطالبه نماید، مشروط بر این‌که موعد مطالبه رسیده باشد. به‌طور کلی هر کس حق دارد اظهاراتی را که راجع به معاملات و تعهدات خود با دیگری است و بخواهد به‌طور رسمی به وی برساند ضمن اظهارنامه به طرف ابلاغ نماید

اظهارنامه وسیله‌ای قانونی و رسمی برای ابلاغ مکتوب مطالبات، تعهدات و اتمام‌حجت به طرف مقابل پیش از ورود به فرایند دادرسی و دادگاه است. ارسال و ابلاغ اظهارنامه امروزه از طریق سامانه ثنا و دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود.

۲ :  مزایای ارسال اظهارنامه

۱. ایجاد سند رسمی ابلاغ و اثبات اطلاع طرف: تاریخ و ساعت ابلاغ در سامانه ثنا ثبت رسمی می‌شود و طرف مقابل نمی‌تواند ادعای بی‌اطلاعی یا عدم مطالبه کند.

۲. تعیین مبدأ زمانی برای خسارت تأخیر تأدیه: بر اساس ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، مطالبه رسمی داین یکی از شروط دریافت خسارت تأخیر تأدیه است؛ تاریخ ابلاغ اظهارنامه ملاک رسمی مطالبه داین قرار می‌گیرد.

۳. صرفه‌جویی در زمان و هزینه: هزینه ارسال اظهارنامه بسیار کمتر از هزینه دادرسی دعاوی مالی است و در بسیاری موارد اختلافات بدون ثبت پرونده دادگاهی و اتلاف وقت حل‌وفصل می‌شود.

۴. حل مسالمت‌آمیز و اتمام حجت: به طرف مقابل فرصتی اخلاقی و قانونی داده می‌شود تا بدون تشکیل پرونده قضایی و تبعات توقیف اموال، تعهد خود را اجرا کند.

۵. مقدمه‌سازی برای فسخ قراردادها یا اثبات استنکاف: در مواردی که اعمال حق فسخ یا دریافت خسارت عدم انجام تعهد نیاز به اخطار قبلی به متعهد دارد، اظهارنامه سند رسمی این اقدام است.

 ۳ :  معایب و خطرات ارسال اظهارنامه (تیغ دو دم)

اظهارنامه در کنار فواید بسیار، می‌تواند مخاطرات حقوقی جدی ایجاد کند:

۱. خطر اقرار ضمنی یا صریح: عبارات نوشته‌شده در اظهارنامه سند کتبی است. اگر اظهارکننده ناخواسته به موضوعی اعتراف کند (مثلاً دریافت بخشی از ثمن، تایید عیب کالا یا تاخیر در تحویل)، طرف مقابل می‌تواند در دادگاه علیه خود او استفاده کند (اقرار قاطع دعوا است).

۲. هوشیار کردن طرف مقابل (فرار از دین یا از بین بردن ادله): ارسال اظهارنامه پیش از تامین دلیل یا پیش از توقیف اموال (تامین خواسته) باعث می‌شود بدهکار دارایی‌های خود را انتقال دهد یا آثار جرم/تخلف را پاک کند.

۳. سلب فرصت غافلگیری دادرسی: استراتژی دعوا را برای طرف مقابل فاش می‌سازد.

۴. **در صورتی که اظهارنامه حاوی کلمات توهین‌آمیز، افترا یا تهدید باشد، نه تنها از ابلاغ آن خودداری می‌شود، بلکه می‌تواند مدرک جرم کیفری (توهین یا تهدید) علیه ارسال‌کننده قرار گیرد.

۴ :  آیا پاسخ به اظهارنامه الزامی است؟

از نظر حقوقی، اصل بر این است که:

- هیچ الزام قانونی عامی برای پاسخ دادن به اظهارنامه وجود ندارد. سکوت در برابر اظهارنامه به معنای «اقرار» یا «پذیرش ادعای طرف» شمرده نمی‌شود 

- با این حال، پاسخ ندادن در عمل چه اثری دارد؟ اگر ادعای دروغ یا تحریف‌شده‌ای در اظهارنامه آمده باشد و پاسخی داده نشود، ممکن است در ذهن قاضی به‌عنوان قرینه‌ای بر صحت ادعای خواهان یا عدم حسن نیت مخاطب تعبیر شود.

 آیا بهتر است پاسخ دهیم یا خیر

نمی‌توان به صورت مطلق گفت که به اظهارنامه پاسخ بدهیم یا پاسخ ندهیم بسته به موضوع اظهارنامه پاسخ متفاوت است و بهتر است با یک وکیل مشورت شود

 ۵ : در چه مواردی حتماً باید اظهارنامه فرستاد؟

ارسال اظهارنامه در مواردی طبق قانون یا قرارداد ضرورت دارد:

۱. دعوای تصرف عدوانی، ممانعت یا مزاحمت از حق موضوع ماده ۱۵۸ : اخطار رسمی به متصرف جهت رفع ید و تخلیه ملک غیرمنقول، برای اثبات تاریخ اطلاع متصرف و عدوانی شدن ادامه تصرف.

۲. مطالبه طلب : برای آغاز رسمی محاسبه خسارت تأخیر تأدیه.

۳. اعلام فسخ قرارداد: در عقودی که به استناد خیارات قانونی یا شروط قراردادی حق فسخ ایجاد شده، اعلام اراده انشای فسخ معمولاً با اظهارنامه ابلاغ می‌شود و سپس دعوای تایید فسخ اقامه می‌گردد.

۴. تعهدات متقابل قراردادی: مانند دعوت متعهد به حضور در دفترخانه اسناد رسمی جهت تنظیم سند رسمی انتقال.

۵. تسلیم وجه یا مال مورد امانت: بر اساس ماده ۱۵۷، اگر بدهکار قصد ادای دین داشته باشد ولی طلبکار از پذیرش خودداری کند، تودیع و اعلام آن با اظهارنامه انجام می‌پذیرد.

۶. مطالبه تمکین در دعاوی خانواده: پیش از طرح دعوای تمکین، معمولاً ارسال اظهارنامه تمکین برای احراز عدم حضور و نشوز زوجه ارسال می‌شود.

۷. تعیین داور: زمانی که در قرارداد ارجاع به داوری پیش‌بینی شده و یکی از طرفین باید داور اختصاصی خود را معرفی کند یا تقاضای تعیین داور مرضی‌الطرفین نماید.

 اقدامات کاربردی بعدی

1. پیش از ارسال یا پاسخ به هر اظهارنامه، متن آن با اسناد و تعهدات قرارداد تطبیق داده شود تا کلمه‌ای حاکی از اقرار ناخواسته وجود نداشته باشد.

2. چنانچه هدف از اقدام، توقیف اموال جهت جلوگیری از فروش است، به‌جای اظهارنامه، درخواست فوری «تامین خواسته» مطرح شود.

در پایان توصیه می‌شود قبل از ارسال اظهارنامه و یا پاسخ به اظهارنامه با یک وکیل مشورت کنید

نگارنده : سرکار خانم کلهر وکیل پایه یک دادگستری

تماس با ما : 09127874947

" با ثبت کلهر وقت شما ارزشمنده "